
उत्तमा तारकोपेता मध्यमा लुप्ततारका।
कनिष्ठा सूर्यसहिता प्रात:संध्या त्रिधा स्मृता॥ १॥
तारोंके रहते की हुई संध्या उत्तम, तारे लुप्त होनेपर की गयी संध्या मध्यम तथा सूर्योदय को बाद की गयी संध्या कनिष्ठ – इस प्रकार प्रातः संध्या तीन प्रकारकी कही गयी है।
मध्या मध्याह्ने॥ २॥
दोपहरकी संध्या मध्याह्नमें की जाती है।
उत्तमा सूर्यसहिता मध्यमा लुप्तभास्करा।
कनिष्ठा तारकोपेता सायंसंध्या त्रिधा स्मृता॥ ३॥
सूर्यके रहते की हुई संध्या उत्तम, सूर्यास्त होने के बाद की गयी संध्या मध्यम तथा तारे उदय होने के बाद कनिष्ठ – इस प्रकार सांय संध्या तीन प्रकारकी कही गयी है।
सन्ध्या येन न विज्ञाता सन्ध्या येनानुपासिता।
जीवन्नेव भवेच्छूद्रो मृत: श्वा चाभिजायते॥
(देवीभागवत ११। १६। ६)
‘जो द्विज संध्या नहीं जानता और संध्योपासन नहीं करता वह जीता हुआ ही शूद्र हो जाता है और मरनेपर कुत्तेकी योनिको प्राप्त होता है।’
सन्ध्याहीनोऽशुचिर्नित्यमनर्ह: सर्वकर्मसु।
यदन्यत् कुरुते कर्म न तस्य फलभाग्भवेत्॥
(दक्षस्मृति २। २०)
‘संध्याहीन द्विज नित्य ही अपवित्र है और सम्पूर्ण धर्मकार्य करनेमें अयोग्य है। वह जो कुछ अन्य कर्म करता है उसका फल उसे नहीं मिलता।’
न तिष्ठति तु य: पूर्वां नोपास्ते यश्च पश्चिमाम्।
स शूद्रवद्बहिष्कार्य: सर्वस्माद् द्विजकर्मण:॥
(मनु० २। १०३)
‘जो द्विज प्रात:काल और सायंकालकी संध्या नहीं करता, उसे शूद्रकी भाँति द्विजातियोंके करने योग्य सभी कर्मोंसे अलग कर देना चाहिये।’
सन्ध्यामुपासते ये तु सततं शंसितव्रता:।
विधूतपापास्ते यान्ति ब्रह्मलोकं सनातनम्॥
(अत्रि)
‘जो प्रशंसितव्रती सदा संध्योपासन करते हैं, उनके पाप नष्ट हो जाते हैं और वे सनातन ब्रह्मलोकको प्राप्त करते हैं।’
यावन्तोऽस्यां पृथिव्यां हि विकर्मस्थास्तु वै द्विजा:।
तेषां वै पावनार्थाय सन्ध्या सृष्टा स्वयम्भुवा॥
(याज्ञवल्क्य)
‘इस पृथ्वीपर निषिद्ध कर्म करनेवाले जितने भी द्विज हैं, उन सबको पवित्र करनेके लिये स्वयं ब्रह्माजीने संध्याका निर्माण किया।’
निशायां वा दिवा वापि यदज्ञानकृतं भवेत्।
त्रिकालसन्ध्याकरणात् तत्सर्वं हि प्रणश्यति॥
(याज्ञवल्क्य)
‘रातमें या दिनमें जिस किसी समय अज्ञानके कारण जो भी अनुचित कर्म घटित हो जाते हैं, वे सब त्रिकाल-संध्या करनेसे नष्ट हो जाते हैं।’
सन्ध्यालोपस्य चाकर्ता स्नानशीलश्च य: सदा।
तं दोषा नोपसर्पन्ति गरुत्मन्तमिवोरगा:॥
(कात्यायन)
‘जो कभी संध्याका लोप नहीं करता अर्थात् नित्य संध्या करता है और जो सदा स्नानशील है, उसके पास दोष उसी तरह नहीं रहते जैसे गरुडके सांनिध्यमें साँप।’

श्रीरामसहस्रनामस्तोत्रम्

अपरोक्षानुभूति

पुरुषोत्तम सहस्रनाम स्तोत्रम्

माघ मास माहात्म्य

श्रीगङ्गासहस्रनामस्तोत्रम्

श्रीहनुमानचालीसा

श्रीदुर्गासप्तशती (मूल)

स्तोत्ररत्नावली

नित्यकर्म पूजाप्रकाश

श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् (नामावल...

रामरक्षास्तोत्रम्

आदित्यहृदयस्तोत्रम्

नित्यस्तुति:

गजेन्द्रमोक्ष

आरती संग्रह

अमोघ शिवकवच

सहस्रनामस्तोत्रसंग्रह

श्रीदुर्गासप्तशती - हिन्दी अनुवाद स...

शिव स्तोत्र रत्नाकर

रुद्राष्टाध्यायी

गणेशस्तोत्ररत्नाकर

देवीस्तोत्ररत्नाकर

शतनामस्तोत्रसंग्रह

गरुडपुराण सारोद्धार

श्रीनारायणकवच

श्रीशिवचालीसा

शिवमहिम्न:स्तोत्र

श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् (मूलमात...

श्रीदुर्गाचालीसा एवं श्रीविन्ध्येश्...

भजन संग्रह

संतानगोपालस्तोत्र (संतानप्राप्तिके ...

श्रीहनुमानचालीसा (लाल रंग में)

श्री सत्यनारायण व्रत कथा

वैदिक सूक्त संग्रह

गजलगीता

व्रत परिचय

संस्कार प्रकाश

श्रीदुर्गासप्तशती (केवल हिन्दी अनुव...

श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रम्

पंचदेव अथर्वशीर्ष संग्रह

संध्योपासनविधि और तर्पण एवं बलिवैश...

अन्त्यकर्म श्राद्धप्रकाश

एकादशी व्रत का माहात्म्य

हरेरामभजन (१६ माला)

सन्ध्या, सन्ध्या गायत्री का महत्त्व...

शिव स्मरण

श्रीविष्णुसहस्रनाम (शांकरभाष्य, हिन...

चेतावनी पद संग्रह

तर्पण विधि

श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रम्

संध्या

भजनामृत

वैशाख कार्तिक माघ मास माहात्म्य

श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् (हिन्दी...

श्रावणमासमाहात्म्य

श्रीराधिकासहस्रनामस्तोत्रम्

श्रीरामकृष्णलीला भजनावली

नारद भक्ति सूत्र

दत्तात्रेय वज्र कवच

श्रीगणेशसहस्रनामस्तोत्रम्

गंगालहरी

श्री सीताराम भजन

भागवतस्तुतिसंग्रह

अनुस्मृति:

रामस्तवराज

त्रिपिण्डीश्राद्धपद्धति

श्रीलक्ष्मीसहस्रनामस्तोत्रम्

श्रीगोविन्ददामोदरस्तोत्रम्

श्रीहनुमत्सहस्रनामस्तोत्रम्

शक्तिपीठ दर्शन

सूक्ति सुधाकर

भगवान् श्रीकृष्ण की कृपा तथा दिव्य ...

श्रीरामगीता

गयाश्राद्धपद्धति

बलिवैश्वदेव विधि

शाण्डिल्य भक्ति सूत्र

भीष्मस्तवराज:

श्रीसीतासहस्रनामस्तोत्रम्

श्रीरामसहस्रनामस्तोत्रम्

अपरोक्षानुभूति

पुरुषोत्तम सहस्रनाम स्तोत्रम्

माघ मास माहात्म्य

श्रीगङ्गासहस्रनामस्तोत्रम्

श्रीहनुमानचालीसा

श्रीदुर्गासप्तशती (मूल)

स्तोत्ररत्नावली

नित्यकर्म पूजाप्रकाश

श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् (नामावल...

रामरक्षास्तोत्रम्

आदित्यहृदयस्तोत्रम्

नित्यस्तुति:

गजेन्द्रमोक्ष

आरती संग्रह

अमोघ शिवकवच

सहस्रनामस्तोत्रसंग्रह

श्रीदुर्गासप्तशती - हिन्दी अनुवाद स...

शिव स्तोत्र रत्नाकर

रुद्राष्टाध्यायी

गणेशस्तोत्ररत्नाकर

देवीस्तोत्ररत्नाकर

शतनामस्तोत्रसंग्रह

गरुडपुराण सारोद्धार

श्रीनारायणकवच

श्रीशिवचालीसा

शिवमहिम्न:स्तोत्र

श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् (मूलमात...

श्रीदुर्गाचालीसा एवं श्रीविन्ध्येश्...

भजन संग्रह

संतानगोपालस्तोत्र (संतानप्राप्तिके ...

श्रीहनुमानचालीसा (लाल रंग में)

श्री सत्यनारायण व्रत कथा

वैदिक सूक्त संग्रह

गजलगीता

व्रत परिचय

संस्कार प्रकाश

श्रीदुर्गासप्तशती (केवल हिन्दी अनुव...

श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रम्

पंचदेव अथर्वशीर्ष संग्रह

संध्योपासनविधि और तर्पण एवं बलिवैश...

अन्त्यकर्म श्राद्धप्रकाश

एकादशी व्रत का माहात्म्य

हरेरामभजन (१६ माला)

सन्ध्या, सन्ध्या गायत्री का महत्त्व...

शिव स्मरण

श्रीविष्णुसहस्रनाम (शांकरभाष्य, हिन...

चेतावनी पद संग्रह

तर्पण विधि

श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रम्

संध्या

भजनामृत

वैशाख कार्तिक माघ मास माहात्म्य

श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् (हिन्दी...

श्रावणमासमाहात्म्य

श्रीराधिकासहस्रनामस्तोत्रम्

श्रीरामकृष्णलीला भजनावली

नारद भक्ति सूत्र

दत्तात्रेय वज्र कवच

श्रीगणेशसहस्रनामस्तोत्रम्

गंगालहरी

श्री सीताराम भजन

भागवतस्तुतिसंग्रह

अनुस्मृति:

रामस्तवराज

त्रिपिण्डीश्राद्धपद्धति

श्रीलक्ष्मीसहस्रनामस्तोत्रम्

श्रीगोविन्ददामोदरस्तोत्रम्

श्रीहनुमत्सहस्रनामस्तोत्रम्

शक्तिपीठ दर्शन

सूक्ति सुधाकर

भगवान् श्रीकृष्ण की कृपा तथा दिव्य ...

श्रीरामगीता

गयाश्राद्धपद्धति

बलिवैश्वदेव विधि

शाण्डिल्य भक्ति सूत्र

भीष्मस्तवराज:

श्रीसीतासहस्रनामस्तोत्रम्

श्रीरामसहस्रनामस्तोत्रम्

अपरोक्षानुभूति

पुरुषोत्तम सहस्रनाम स्तोत्रम्

माघ मास माहात्म्य

श्रीगङ्गासहस्रनामस्तोत्रम्
© Copyright | Gita Seva Trust | All Rights Reserved 2017 - 2026Web Developed & Managed By:Gita Seva Trust